Toezicht & Wetenschap — Wisselwerking en stand van zaken

Dag 1 congres Toezicht en Wetenschap

Over toezicht, handhaving en problemen oplossen

Ruim 250 gasten vonden dinsdag 21 juni de weg naar het Industrieel Ontwerpen gebouw van de TU Delft. Vertegenwoordigers van onder andere Inspectiediensten van de Rijksoverheid, de Algemene Rekenkamer, gemeenten en provincies, werden door toezichtexperts geïnformeerd over ‘het aanpakken van problemen’ en konden klankborden met vakgenoten. De eerste dag van het tweedaagse congres ‘Toezicht en Wetenschap’ was een succes.

Volgens prof. dr. Ferdinand Mertens, initiatiefnemer van het congres, staat het toezicht stevig ter discussie. De hoge opkomst van vandaag onderstreepte dat. De key-note spreker van deze dag, professor Malcolm K. Sparrow, hoogleraar ‘Practice of Public Management’, verbond een andere conclusie aan de hoge opkomst: “Hieruit blijkt dat toezichthouders in Nederland toezicht en handhaving zeer serieus nemen.”


Accent op oplossen van de problemen

Professor Sparrow, schrijver van het boek ‘The Regulatory Craft’, waarschuwde de aanwezigen voor een valkuil waar hij toezichthouders overal ter wereld in ziet stappen. “Analyseer het probleem voor je je stort op oplossingen en handhaving! Zorg dat een probleem eerst wordt ontrafeld tot concrete, behapbare, kleine problemen en risico’s. Bekijk dan welke problemen door welke toezichtorganisatie moet worden aangepakt en ga vervolgens prioriteren, keuzes maken en uiteindelijk organisaties daar naar inrichten.”
Verder legde Sparrow uit wat het betekent om een ‘bridger’ te zijn. “Leg een brug tussen theorie en ideeën enerzijds en praktijk anderzijds. Maar leg ook bruggen naar andere toezichthouders en instanties die kunnen bijdragen in de uiteindelijke oplossing van een probleem.”



Thematische sessies
Na een korte pauze begaven de aanwezigen zich naar de collegezalen van de TU Delft. Sprekers gingen in op vraagstukken als ‘Wat is goed toezicht?’, Welke autonomie hebben toezichthouders?’ en ‘Luisteren beleidsmakers naar de signalen die toezichthouders en inspecties afgeven?’ Verder werd de definitie van toezicht aan de kaak gesteld en werd er vastgesteld dat herkenning en erkenning vanuit het veld een belangrijke voorwaarde is voor effectief toezicht. 

Toezichthouders en media
In de interactieve avondsessie ging hoogleraar dr. Mark van Twist, samen met drie deskundigen, in op het vraagstuk:  is media-aandacht een kans of een bedreiging? Bij aanvang van de sessie zag 95% van de aanwezigen aandacht van de media als een kans, een manier om je professionaliteit te tonen. De sprekers lieten vervolgens diverse voorbeelden zien waarbij door middel van ‘framing’ de toezichthouder flink voor het blok werd gezet. “Wees je ervan bewust dat de media bij voorbaat heeft bedacht hoe ze je willen neerzetten. Blijf professioneel, blijf bij het verhaal waar je voor staat.”

Met deze boodschap keerden de bezoekers huiswaarts om morgen weer terug te keren voor dag twee van het congres Toezicht en Wetenschap.


Dag 2 congres Toezicht en Wetenschap

Over toezicht, verantwoordelijkheden en afscheid nemen
Toezichthouders hebben een grote verantwoordelijkheid. Wanneer toezichthouders hun werk goed doen, worden rampen voorkomen en wordt de veiligheid,  of in ieder geval het gevoel van veiligheid, vergroot. De burger wil hier graag op vertrouwen. Maar kan de burger zich door toezichthouders beschermd voelen?  Mr. Arthur Docters van Leeuwen gaf tijdens dag 2 van het congres ‘Toezicht en Wetenschap’ antwoord op deze vraag.
“Ligt de verantwoordelijkheid voor de veiligheid bij de bungeejumper of bij degene die de kwaliteit van het bungeejumpkoord controleert?” Mr. Docters van Leeuwen gaf toe dat  de beschuldigende vinger al snel naar de toezichthouder wijst. “Maar wat mag de burger verwachten van de toezichthouder?” 

Verhouding toezichthouder en burger
Volgens mr. Docters van Leeuwen is de deskundigheid van de toezichthouder essentieel. “Daarbij hoort ook dat we moeten leren van klachten en dat we, zoals ik dat noem, ‘de poort van gevoel’ niet moeten schuwen. Het gevoel is op dit moment namelijk maatschappelijk het meest prominent. De toezichthouder moet meer ‘naast’ de burger staan.” Ook adviseerde Docters van Leeuwen de aanwezigen om zichtbaar te handelen.
Maar boven alle wetten, regels en fatsoensnormen waar een toezichthouder zich aan dient te houden staat ‘het algemene belang’. “Het algemene belang staat altijd boven het individuele belang.”

Thematische sessies
Ook in de themasessies werd gesproken over toezicht in het algemene belang versus toezicht gericht op individueel belang. Daarnaast gaat het Europese belang steeds meer gelden. Ook werd ingezoomd op handhaving in de afvalbranche en handhaving door de Inspectie Verkeer en Waterstaat en werd er gediscussieerd over de vraag wat er zou gebeuren als certificaten zouden worden afgeschaft.

Discussie: wat leren we van toezicht
De plenaire paneldiscussie bood spraakmakende mensen uit de wereld van het toezicht, de wetenschap en het bedrijfsleven de gelegenheid hun licht te laten schijnen op de vraag ‘Wat leren we van toezicht?’ Gespreksleider prof. mr. dr. Hans de Bruijn gaf aan dat toezichthouders zich in een trilemma bevinden. “We beschikken over beperkte capaciteit, toch liggen er hoge verwachtingen en moeten de kosten laag blijven. Een lastig parket.” Eén van de uitkomsten van de discussie was dat het kennisniveau van de toezichthouder vaak maatgevend is voor de gezaghebbendheid. Verder gaf een vertegenwoordigster van Shell Nederland aan dat verschillende toezichthouders soms controleren op (ongeveer) dezelfde punten. “Zonde van uw en mijn tijd.”

Afscheid
Als een soort ‘grande finale’ van het congres werd op gepaste wijze afscheid genomen van een bijzondere persoonlijkheid. Een kritisch betrokken wetenschapper, een bevlogen docent en een bruggenbouwer; prof. dr. Ferdinand Mertens nam afscheid als hoogleraar van de Technische Universiteit Delft. Zijn afscheidsrede stond in het teken van zijn boek ‘Inspecteren, toezicht door inspecties’ dat onlangs is verschenen bij Sdu Uitgevers. Het eerste exemplaar van dit boek werd deze middag aangeboden aan prof. mr. Pieter van Vollenhoven, oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, de raad waar Ferdinand Mertens sinds 2005 lid van is. 

Prof. mr. Pieter van Vollenhoven onderstreepte in zijn dankwoord het belang van toezicht. “Goed toezicht is van groot belang. We moeten onze verantwoordelijkheden uiteen zetten zodat we weten op welke onderdelen we toezicht kunnen houden. Met of zonder Ferdinand Mertens.”

De organisatie van het congres Toezicht en Wetenschap, een samenwerking tussen Vide en de TU Delft, kijkt terug op twee zeer geslaagde dagen. Tot slot willen zij van de gelegenheid gebruik maken om alle sprekers te danken voor hun bijdrage aan het succes van dit congres.